Post traumatische stress stoornis (PTSS) – De gevolgen van een schokkende gebeurtenis

Het slachtoffer zijn van een misdrijf kan ervaren worden als een verlies en veel verdriet veroorzaken. Het meemaken van een verkeersongeval kan je wereld veranderen.  Dit zijn slechts enkel schokkende gebeurtenissen die je kan meemaken.

Tijdens en vlak na de gebeurtenis

Op het moment zelf en direct daarna reageren de meeste mensen als vanzelf, zonder erbij na te denken. Je schakelt als het ware de ‘automatische piloot’ in. Dit zorgt ervoor dat je geen domme of gevaarlijke dingen doet. Het stelt mensen in staat de situatie zo goed mogelijk door te komen en te overleven. Je sluit je gevoelsmatig af. De één voelt zich onwerkelijk en anders dan normaal of heeft het idee naar een film te kijken. De ander voelt juist niets en staat verstijfd en als aan de grond genageld. Sommigen raken in paniek of kunnen gevoelens van woede niet onderdrukken. Als de eerste schok voorbij is, ontstaat er meestal eerst ongeloof en verbijstering. Daarna komen vaak heftige reacties zoals angst, boosheid, verdriet, trillen of beven. De duur van deze reacties kan variëren van een paar minuten bij de één, tot een paar uur of zelfs meerdere dagen bij een ander.

Verschillende reacties

De reacties na een schokkende gebeurtenis verschillen van persoon tot persoon. Hieronder volgen een aantal klachten die kunnen optreden. Het zijn normale reacties die nodig zijn om een abnormale gebeurtenis te verwerken.

Wat zijn normale reacties?

  • er actief mee bezig blijven
  • moeilijk kunnen geloven wat er gebeurd is
  • in gedachten steeds met de gebeurtenis bezig zijn of er juist niet aan willen denken
  • de plaats van de gebeurtenis vermijden, of steeds weer opzoeken
  • zich momenten tijdens de schokkende gebeurtenis niet kunnen herinneren
  • geïrriteerd of zonder reden boos zijn
  • schrikachtig, overbezorgd of angstig zijn, neerslachtig zijn
  • geen fut meer hebben en weinig belangstelling
  • zich kwetsbaar voelen
  • zich moeilijk kunnen concentreren – thuis, op het werk of op school
  • (zichzelf) verwijten maken

De indruk die een gebeurtenis nalaat kan zó sterk zijn, dat die later als het ware opnieuw beleefd wordt. Dit kan zelfs lange tijd erna. De één beleeft ’s nachts opnieuw wat er gebeurd is in dromen of nachtmerries. De ander neemt steeds levendige beelden waar, of geluiden of geuren, met alle bijbehorende emoties. Het opnieuw beleven van de gebeurtenis kan leiden tot veel spanning en angst. Verjaardagen van de gebeurtenis of van overleden betrokkenen kunnen bijvoorbeeld heftige emoties losmaken. Ook wanneer er een ándere aangrijpende gebeurtenis plaats vindt of op televisie wordt getoond, kan herbeleving van de eigen ervaringen teweegbrengen.

Ontkennen

Veel mensen doen alsof er eigenlijk niets is gebeurd of proberen de gebeurtenis te vergeten. Ze gaan daarom alle herinneringen uit de weg. Sommige mensen vermijden bijvoorbeeld situaties die lijken op die waarin de schokkende gebeurtenis plaatsvond. Dit vermijden kan nodig zijn om de vreselijke ervaring stukje bij beetje te verwerken. Er zijn ook mensen die zich gaan afsluiten voor anderen. Dat geeft een eenzaam en wanhopig gevoel. Soms voelen ze juist helemaal niets. De toekomst lijkt dan somber en uitzichtloos.

Spanningen en andere psychische gevolgen

Een schokkende gebeurtenis brengt vaak veel stress en spanning teweeg. Mensen worden prikkelbaar, argwanend of schrikachtig of kunnen niet meer slapen. Ook geheugenproblemen en moeite met concentreren kunnen voorkomen. Huilbuien, een gevoel van onwerkelijkheid en het leven niet meer aankunnen, machteloosheid, zinloosheid, een uitgeblust gevoel, boosheid: het zijn allemaal natuurlijke uitingen van spanningen na een ingrijpende, schokkende ervaring. Ook relaties kunnen onder druk komen te staan. Soms krijgen betrokkenen het gevoel dat ze te weinig of op verkeerde momenten aandacht krijgen of dat ze anderen te weinig aandacht geven.

Lichamelijke klachten

Soms uiten psychische gevolgen zich in lichamelijke klachten zoals slapeloosheid, misselijkheid, lusteloosheid, een beklemd gevoel, ademhalingsmoeilijkheden of een koud en verdoofd gevoel. Praten helpt! Het is belangrijk om uw gevoelens en gedachten niet op te kroppen, hoe geschokt of geschrokken u misschien ook bent. Houd uw gevoelens en gedachten niet voor uzelf, maar praat erover. Door u te uiten kunt u (letterlijk) de druk die de betrokkenheid bij een gebeurtenis geeft kwijtraken of verwerken. Onderstaande tips kunnen u wellicht helpen bij het verwerken:

  • Schrijf op wat er allemaal gebeurd is en welke gevoelens daarbij loskwamen.
  • Praat met anderen die hetzelfde hebben meegemaakt. Het helpt om te weten wat er precies is gebeurd en om te weten dat ook anderen moeite hebben alles te verwerken.
  • Huilen lucht op. Het is beter om uw gevoelens te uiten dan te vechten tegen uw tranen.
  • Pak beetje bij beetje de vertrouwde routine van elke dag weer op en wees actief.
  • Door afleiding te zoeken en anderen te helpen, kunnen veel mensen de schok een beetje opvangen.
  • Alcohol helpt niet, integendeel. Medicijnen kunnen soms wel even helpen maar lossen niets op. Overleg hierover altijd met uw huisarts.

Hulp vragen

Een verwerkingsproces kost tijd en inspanning. Veel mensen vinden steun in hun directe omgeving. Normaal is dat de reacties op aangrijpende ervaringen na verloop van tijd afnemen. Soms blijft een schokkende gebeurtenis iemand nog lang in de greep houden. Het kan zijn dat u na twee tot drie maanden nog steeds last heeft van wat er gebeurd is en dat de klachten niet verminderen. Het is dan raadzaam professionele hulp in te schakelen.

Bovenstaande tekst komt uit de folder ‘Na de schok de draad weer oppakken; informatie voor volwassenen die te maken hebben gehad met een schokkende gebeurtenis’. Uitgave: GGZ Drenthe – Bureau Preventie.

Therapie

Er zijn verschillende manieren om van ‘traumatische herinneringen’,’normale’ herinneringen te maken. Alle manieren zijn gebaseerd op het aanbrengen van veranderingen in de beelden die zo angstig maken. De beelden zijn een spoor dat de traumatische gebeurtenis heeft achter gelaten in de hersenen. De gebeurtenis zelf kan niet ongedaan worden gemaakt. Het spoor dat die gebeurtenis heeft achtergelaten daarentegen, kan wèl worden veranderd. Het is ook niet de gebeurtenis zelf die last bezorgt maar dat spoor. Misschien een wat banale vergelijking: het doet er niet toe hoe de vlek op het kledingstuk terecht is gekomen, als die vlek er maar uit gaat. In de behandeling wordt het beeld, onder leiding van je behandelaar, opgeroepen en er wordt iets aan toegevoegd of iets aan gewijzigd, waardoor het beeld draaglijker wordt. Als in de toekomst het beeld wordt opgeroepen wordt ook de verandering mee opgeroepen. Het gevolg is dat de angst voor het beeld verdwijnt. De gebeurtenis kan verwerkt worden zoals ook andere herinneringen.

Enkele namen van methoden die gehanteerd worden: stimulus revaluatie, imaginaire confrontatie, eye movement desensitisation reprocessing, of EMDR. Een andere effectieve methode is het schrijven over de gebeurtenis.

Wanneer je hulp zoekt bij Psychologie Praktijk Zwanenburg, gaan we samen kijken welke vorm van therapie het best bij jou en het trauma/de gebeurtenis past. Zo kan het zijn dat we aan de slag gaan met schrijven, maar ook EMDR behoort tot de mogelijkheden.